Pamiętaj: Sama obecność czynników odpornościowych nie gwarantuje, że dziecko nie będzie chorowało, albo że nie będzie miało alergii. Nie ma na świecie takiej rzeczy, która to zagwarantuje w 100%. Jednak dzięki unikalnemu składowi mleka matki ryzyko poważnych chorób, powikłań, alergii i hospitalizacji jest niższe i jest to jeden w wielu powodów, dla którego warto karmić piersią.
Decyzja o karmieniu piersią należy do mamy, a ja mocno zachęcam żeby podjąć starania o karmienie piersią, bo jest to zarówno dla dziecka jak i dla mamy korzystne
Odpowiedź immunologiczna niemowlęcia i moworodka często jest zbyt wolna i niepełna.
W tym okresie mleko matki zapewnia dziecku
- bierną odporność
- wsparcie w obliczu infekcji i alergii
- pomaga układowi immunologicznemu malucha uczyć się prawidłowych odpowiedzi odpornościowych
W mleku matki znajdują się składniki odpornościowe wszystkich klas: sIgA, IgG, IgM, IgD, IgE, z czego najwięcej jest sIgA.
Produkcja i ich wydzielanie do mleka ma miejsce w czasie rzeczywistym, a o ich klasie decyduje ciężkość infekcji i jej rodzaj.
Ma to miejsce:
- lokalnie w gruczole piersiowym np. IgA lub IgM,
- ogólnoustrojowo poprzez zaciąganie z krążenia matki np. IgG lub IgE
- oraz z produkcji przez limfocyty B w mleku.
Czynniki odpornościowe:
- działają głównie na błonach śluzowych niemowlęcia (jelita, drogi oddechowe), ale potrafią też przenikać do krwiobiegu (IgA w pierwszych dniach życia, IgG przez cały czas), zapewniając ochronę ogólnoustrojową
- wiążą się z bakteriami i wirusami w procesie opsonizacji, blokując im możliwość ataku na komórki dziecka
- stymulują rozwój wrodzonych komórek limfoidalnych ILC3, które uszczelniają barierę jelitową
- nie ulegają zniszczeniuw kwaśnym środowisku układu pokarmowego
- pomagają „dobrym” bakteriom tworzyć bezpieczne biofilmy i hamują te bakterie, które mogłyby wywołać stan zapalny. Dzięki temu wspierają lepsze wchłanianie składników odżywczych i chronią przed infekcją lub niedożywieniem
- mleko uczy układ odpornościowy dziecka tolerancji, przeciwciała pomagają eliminować alergeny i promują równowagę limfocytów T regulatorowych (Treg), które „wyciszają” nadmiarowe reakcje immunologiczne, które prowadzą do alergii
- poprzez transport kompleksów immunologicznych, ciało mamy „instruuje” układ odpornościowy dziecka, jak ma się rozwijać, kształtując jego własne komórki odpornościowe na przyszłość
- gruczoł piersiowy stanowi łącznik między układem odpornościowym matki a przewodem pokarmowym niemowlęcia, a wirusy jelitowe, które namnożyły się w śliniankach potomstwa, mogą zostać przekazane do gruczołu piersiowego matki poprzez ślinę w procesie tzw. retrograde flow. Wywołuje to lokalną produkcję specyficznych przeciwciał w mleku oraz jest systemem tworzenia unikalnego mikrobiomu w mleku
- Skład mleka precyzyjnie odzwierciedla środowisko, w którym przebywa matka, a tym samym jej noworodek
- mama, która przeprowadza się z krajów azjatyckich do europejskich przekazuje w mleku przeciwciała charakterystyczne dlastrefy geograficznej jejpochodzenia, co oznacza że specyfika geograficzna przeciwciał utrzymuje się przez lata
- w krajach o niskich dochodach specyficzne składniki odpornościowe są w większej ilości m.in. skierowane na patogeny: Campylobacter, cholery, Cryptosporidium, diarrheagenic E. coli, Salmonelli, i Shigelli
- W czasie pandemii aż 80% mleka kobiecego pochodzącego od zakażonych matek zawierało przeciwciała klas IgA lub IgG skierowane przeciwko wirusowi SARS-CoV-2. Około 50% próbek zawierało przeciwciała klasy IgM, które są produkowane w pierwszej, ostrej fazie odpowiedzi organizmu na infekcję (u mam, które nie zachorowały też można była wykryć IgA w mleku)
- badania potwierdzają obecność przeciwciał IgA w mleku kobiecym, które są skierowane przeciwko głównym alergenom, takim jak: beta-laktoglobulina (mleko krowie), owalbumina (jajka) czy gliadyna (pszenica)
- mleko kobiece zawiera przeciwciała przeciwko ogromnej ilości różnych alergenów: od pyłków traw i drzew, przez lateks, aż po orzechy włoskie i ziemne, a nawet wydzieliny karaluchów, alergeny kota czy kurz
- przeciwciała IgA przeciwko gliadynie w mleku różnią się od tych we krwi czy ślinie. To oznacza, że Twoje piersi posiadają własne, wyspecjalizowane komórki wydzielnicze które tworzą własne wyspecjalizowane przeciwciała
- dla małych alergików mleko mamy jest pokarmem pierwszego wyboru, żeby zmaksymalizować ochronę organizmu dziecka przed skutkami alergii
- przeciwciała IgA nie tylko „blokują” alergeny, ale aktywnie modulują edukację immunologiczną i uczą organizm dziecka prawidłowych reakcji
- jeśli poziom IgA w mleku jest zbyt niski, może dojść do wadliwego wykluczania antygenów, co zamiast budowania tolerancji, prowadzi do alergii. Dlatego diety eliminacyjne u mam karmiących piersią stosowane “na wszelki wypadek” i prewencyjne unikanie alergenów nie jest wskazane.
- sIgA stanowi kluczowy składnik regulacyjny mikrobiomu dziecka, a ochrona dobrych bakterii przez IgA wpływa na przyszłe ryzyko pojawienia się u dziecka alergii.
- sIgA z Twojego mleka są pierwszym sygnałem, który uczy jelita niemowlęcia odróżniania dobrych bakterii od groźnych patogenów i wpływa na ekspresję genów bakterii, by produkowały substancje o profilu przeciwzapalnym.
ź: Verhasselt V, Tellier J, Carsetti R, Tepekule B. Antibodies in breast milk: Pro-bodies designed for healthy newborn development. Immunol Rev. 2024 Nov;328(1):192-204. doi: 10.1111/imr.13411. Epub 2024 Oct 22. PMID: 39435770; PMCID: PMC11659933.
Wu Y, Chen B, Wu H, Gao J, Meng X, Chen H. How maternal factors shape the immune system of breastfed infants to alleviate food allergy: A systematic and updated review. Immunology. 2025; 174(1): 1–16. https://doi.org/10.1111/imm.13864
Verhasselt V, Tellier J, Carsetti R, Tepekule B. Antibodies in breast milk: Pro-bodies designed for healthy newborn development. Immunol Rev. 2024; 328: 192-204. doi:10.1111/imr.13411
Zheng Y, Correa-Silva S, Palmeira P, Carneiro-Sampaio M. Maternal vaccination as an additional approach to improve the protection of the nursling: Anti-infective properties of breast milk. Clinics (Sao Paulo). 2022 Aug 10;77:100093. doi: 10.1016/j.clinsp.2022.100093. PMID: 35963149; PMCID: PMC9382412.
Moossavi S, Azad MB. Origins of human milk microbiota: new evidence and arising questions. Gut Microbes. 2020 Nov 9;12(1):1667722. doi: 10.1080/19490976.2019.1667722. Epub 2019 Nov 4. PMID: 31684806; PMCID: PMC7524145.